Getting your Trinity Audio player ready... |
![sokrati̇k sorgulama cbt sokrati̇k sorgulama cbt](https://sp-ao.shortpixel.ai/client/to_webp,q_glossy,ret_img,w_1024,h_1024/https://www.scienceblog.co.uk/wp-content/uploads/2023/10/socratic-questioning-the-5-step-modelWEB-1024x1024.jpg)
Sokratik sorgulama, Antik Yunan filozofu Sokrates'ten esinlenen bir sorgulama ve diyalektik diyalog yöntemi, zamanı aşarak eleştirel düşünme ve kişisel gelişimin temel taşlarından biri haline gelmiştir. Bu güçlü teknik, kişinin inançlarını, varsayımlarını ve düşünce süreçlerini araştırmak için açık uçlu sorular sormayı içerir. Kökenleri, psikolojideki uygulamaları, özellikle Sokratik Sorgulamanın BDT'de (Bilişsel Davranışçı Terapi), eğitim kurumlarında kullanımı ve eleştirel düşünme üzerindeki etkisine doğru bir yolculuğa çıkarken, Sokratik sorgulamanın kendini keşfetme ve öğrenme alanlarında sahip olduğu derin etkiyi ortaya çıkaracağız, yaratıcı düşünme ve kişisel gelişim.
Sokratik Sorgulamanın Kökenleri
Sokratik sorgulama, köklerini bireylerin doğuştan gelen bilgeliğine inanan Sokrates'in öğretisinde ve felsefesinde bulur. Sokrates cevaplar vermek yerine, öğrencilerini düşündürücü sorular aracılığıyla kendi inançlarını ve bilgilerini keşfetmeye teşvik eden bir sorgulama yöntemi kullanmıştır. "İncelenmemiş bir hayat yaşamaya değmez" diyerek iç gözlem ve öz farkındalığın önemini vurgulamıştır.
BDT ve Psikolojide Sokratik Sorgulama
Çağdaş psikolojide, özellikle de Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), Sokratik sorgulamanın dönüştürücü bir araç olduğu kanıtlanmıştır. BDT, olumsuz düşünce kalıplarını tanımlamayı ve bunlara meydan okumayı vurgulayan, yaygın olarak kullanılan bir terapötik yaklaşımdır. Sokratik sorgulama bu sürecin temel taşıdır.
5 Adımlı Model
BDT'de Sokratik sorgulama genellikle yapılandırılmış 5 adımlı bir model izler:
1. Tanımlama: Terapist ve danışan, sıkıntıya neden olan belirli düşünce veya inancı belirlemek için birlikte çalışır. Örneğin, bir danışan "Ben başarısızım" inancına sahip olabilir.
2. Meydan okuma: Terapist, "Başarısız olmadığın herhangi bir örnek düşünebiliyor musun?" gibi sondaj soruları sorarak bu inancın geçerliliğine nazikçe meydan okur.
3. Kanıt: Danışanlar, inançlarının lehinde ve aleyhinde kanıtlar sunmaya teşvik edilir ve objektif değerlendirme teşvik edilir.
4. Alternatif Yorumlar: Terapistler, "Belki hatalar yapmış olabilirim ama bu beni tamamen başarısız yapmaz" gibi alternatif, daha dengeli yorumları düşünmeleri için danışanlara rehberlik eder.
5. Yeniden değerlendirme: Danışanlar başlangıçtaki inançlarını kanıtlar ve alternatif yorumlar ışığında yeniden değerlendirerek genellikle daha gerçekçi bir bakış açısına sahip olurlar.
Okullarda ve Akademide Sokratik Sorgulama
Terapinin ötesinde, Sokratik sorgulama eğitimde önemli bir rol oynar. Okullarda ve akademide eleştirel düşünmeyi, materyallerle aktif bir şekilde ilgilenmeyi ve analitik becerilerin geliştirilmesini sağlar.
Öğretmenler, tartışmaları teşvik etmek için Sokratik sorgulamayı kullanır ve öğrencileri çalıştıkları konular hakkında derinlemesine düşünmeye teşvik eder. Düşündürücü sorular, öğrencilerin karmaşık konuları keşfetmelerine, varsayımlara meydan okumalarına ve ezberden ziyade diyalog yoluyla mantıklı sonuçlara ulaşmalarına yardımcı olur.
Eleştirel Düşünmeyi Teşvik Etmek
Sokratik sorgulama özünde eleştirel düşünme ile iç içedir. Bireyleri bilgiyi etkili bir şekilde analiz etmeye, değerlendirmeye ve sentezlemeye sevk ederek eleştirel düşünce için bir katalizör görevi görür. Eleştirel düşünürler Sokratik sorgulamayı şu amaçlarla kullanır
- Karmaşık konulara ilişkin anlayışlarını netleştirmek.
- Sunulan kanıtları ve argümanları inceleyin.
- Mantıksal tutarsızlıkları ve safsataları belirleyebilme.
- Kanıtlara dayalı iyi gerekçelendirilmiş sonuçlar geliştirir.
Entelektüel Özerkliğin ve Büyümenin Teşvik Edilmesi
Eğitimde Sokratik sorgulamanın temel amaçlarından biri entelektüel özerkliği teşvik etmektir. Öğrenciler, düşünceli sorgulama ve araştırma yaparak kendi öğrenmelerinin aktif katılımcıları haline gelirler. Sadece ne düşüneceklerini değil, aynı zamanda eleştirel ve bağımsız olarak nasıl düşüneceklerini de öğrenirler ve sınıfın ötesine uzanan yaşam boyu becerileri geliştirirler.
Örnekler
- Psikolojide (CBT):
- İnanç: "Ben sevilmez biriyim."
- Sokratik Soru: "Bu inancı destekleyen kanıtlar nelerdir? Sevildiğinizi veya değer verildiğinizi hissettiğiniz herhangi bir örnek düşünebiliyor musunuz?"
- Eğitimde:
- Konu başlığı: Amerikan Sivil Haklar Hareketi
- Sokratik Soru: "Sivil Haklar Hareketini şekillendiren temel olaylar nelerdi ve o dönemde toplumu nasıl etkilediler?"
- Kendini Yansıtma'da:
- Kendinden şüphe: "Kariyerimde asla başarılı olamayacağım."
- Sokratik Soru: "Kariyerinizde ne gibi özel zorluklar öngörüyorsunuz ve bunların üstesinden gelmek için atabileceğiniz adımlar var mı?"
Sonuç
Sokrates'in bilgeliğinden kaynaklanan Sokratik sorgulama, kendini keşfetme, öğrenme ve eleştirel düşünme için güçlü bir araç olmaya devam etmektedir. Psikoloji, eğitim ve diğer alanlardaki uygulamaları, kişisel büyüme ve entelektüel gelişimi teşvik etmedeki kalıcı öneminin altını çizmektedir. Düşünceli bir sorgulama sürecine girerek bireyler yalnızca kendilerini ve dünyayı daha iyi anlamakla kalmaz, aynı zamanda çok yönlü bir eğitimin ve tatmin edici bir yaşamın temelini oluşturan sorgulama, muhakeme ve bağımsız düşünme becerilerini de geliştirirler.